close
تبلیغات در اینترنت
تنسیق الصفات
نویسندگان
موضوعات مطالب
آمار
» افراد آنلاین : 1
» بازدید امروز : 14
» بازدید دیروز : 4
» هفته گذشته : 25
» ماه گذشته : 61
» سال گذشته : 215
» کل بازدید : 7474
» کل مطالب : 32
» نظرات : 0
درباره وبلاگ

آرشيو مطالب
نظر سنجی
آمار و امكانات
طراح قالب
تبلیغات
تبلیغات
تنسیق الصفات

تنسیق الصفات

تنسیق در لغت به معنی آراستن و ترتیب دادن است و در اصطلاح ادبیات فارسی تنسیق­الصفات آن است که با نظمی خاص برای موصوف واحد صفات متعددی آورده می­شود. این صنعت در نثر و نظم به­کار می­رود. هدف آن زینت بخشیدن به کلام  و نیز ایجاد تنوع در آن در عین تاکید در سخنی که شاعر به مخاطب عرضه می­کند. این صفت­ها به صورت­های متفاوتی در اشعار به کار رفته است. حافظ و سعدی برای توصیف ممدوح و معشوق خود از این صنعت بسیار بهره برده­اند؛ در این بیت از سعدی صفات مفرد و پی­درپی آورده شده است:

              الها قادرا پروردگارا
                                      کریما منعما آمرزگارا
 
و یا این مصرع از شعر حافظ:
         باده­ی گلرنگ تلخ تیز خوشخوار سبک
                                     نقلش از لعل نگار و نقلش از یاقوت خام
 
در ابیات زیر که از سعدی است صفات مفرد با عطف(حرف ربط و) آمده است:
       دست حاجت که بری پیش خداوندی بر
                            که کریم است و رحیم است و غفور است و ودود
 
      یار من اوباش است و قلاش است و رند
                                                 بر من او خود پارسایی می­کند
 
در بیت زیر حرف ربط "یا" استفاده شده است:
      ملک صمدیت را چه سود و زیان دارد
                                                گر حافظ قرآنی یا عابد اصنامی
 
و یا در بعضی ابیات صفت­های متوالی مرکب است که یا همراه حرف عطف و یا بدون حرف عطف می­آید:
    فغان کاین لولیان شوخ شیرین­کار شهرآشوب
                               چنان بردند صبر از من که ترکان، خوان یغما را
                                                                                  حافظ
بیت زیر همراه حرف عطف "و" آمده است:
 
     گرنه مشک است از چه معنی شد سر زلفین یار
                          مشک­بوی و مشک­رنگ و مشک­سای و مشک­بار
                                                                               عنصری
 
و گاهی نیز این صفات به صورت فعل یا قید آورده می­شود:
     که حق بیند و حق گوید و حق جویند و حق باشد
                                   هر آن معنی که آید دردل دانای درویشان
 
در شعر نو معاصر نیز آوردن صفات پی­درپی، کم و بیش دیده می­شود:
    چگونه می­شود به آن کسی که می­رود این سان
                                                             صبور
                                                                  سنگین
                                                                           سرگردان
                                                                          فرمان ایست داد.
                                                                                 فروغ فرخزاد
 
تنسیق­الصفات در نثر
همان­طور که در ابتدا نیز گفتیم این صفت در نثر نیز دیده می­شود؛ خصوصا در نثر دیرین باستانی ایران که چندین صفت متوالی برای شخصی یا چیزی به دنبال هم می­آید؛ در قسمت­های منثور اوستا نمونه­هایی از آن را می­توان یافت که اسلوبی است متداول برای تنوع بخشیدن به کلام و آرایش آن
«ملکزاده­ی دانا و کارآگاه و پیش­اندیش و دوربین و فرهمند و صاحب فرهنگ، هرچ گوید از بهر احکام عقده­ی دولت و نظام عقد مملکت گوید.... پادشاهان را نیز کارگزاران و گماشتگان باید که درست رأی و راست کار و ثواب­­اند ثنا دوست و پیش­بین و آخراندیش  و عدل­پرور و رعیت­نواز باشند»
 
ارزش هنری صنعت تنسیق­الصفات
همان­طور که گفته شد تنسیق­الصفات آوردن صفات متوالی برای یک اسم است؛ البته صرف توالی صفات زیبا نیست. گرچه مثال­هایی که ما در کتاب­های شعر و بدیع می­بینیم همه زیباست. اما حقیقت این است که صفت­ها دو گونه­اند: عادی و شاعرانه. صفت­های عادی مثل قوی، خوب، سرد، کوتاه، گران، تازه ...که زیبایی ندارند زیرا عادی و روزمره­اند به علاوه معنی آن­ها ذهنی و کلی و مبهم هستند. اما صفت­های زیبا و شاعرانه مثل ستبرباز و روح­نواز سیمین­تن و... به­عبارت دیگر بعضی از صفت­ها مفاهیم خود رانشان می­دهند یعنی جنبه­ی عینی و تصویری دارند و در نتیجه زیبا برجسته و توجه برانگیزند. به ویژه اگر صفت نو باشد. مانند: گردون­تن، ماه­سیر...
صفت قوی غیر شاعرانه است اما صفت ستبر بازو، قدرت را تصویر می­کند و پیش چشم می­آورد. واضح است که اگر صفت زیبا نباشد پی­درپی آمدن آن نیز زیبایی ندارد، برعکس صفت شاعرانه اگر هم یکی باشد زیباست مثلا در شعر زیر اکثر صفت­هایی که برای یک سپاهی آمده به تنهایی زیبا هستند و تصویری و زیبا:
   کینه­توز و دیده­دوز و خصم­سوز و رزم ساز
                                        شیرجوش و درع­پوش و سخت­کوش و کاردان
                                                                                   عبدالواسع
و یا این بیت که صفت­های شاعرانه زیبایی در آن به­کار رفته است:
   که دارد چون تو معشوقی نگار و چابک و دلبر
                                   بنفشه­زلف و نرگس­چشم و لاله­روی و سیمین­تن
                                                                                   عبدالواسع
 
این­گونه صفت­ها علاوه­بر تجسم بخشیدن به مفاهیم نقش برجسته­سازی و بزرگ­نمایی نیز دارند. همان­طور که گفته شد صرف پیاپی ­آوردن صفت، زیبا نیست؛ مگر آن­که صفت­ها نو بدیع و خیال­انگیز عینی و نشان­دهنده­ی عواطف  باشد.


درباره : <-PostCategory->
امتیاز : | نظر شما :
برچسب : ,
تعداد بازدید : 210

نوشته شده در پنجشنبه 5 خرداد 1390 توسط حسین یوسفی| لينك ثابت |

عناوين آخرين مطالب ارسالي
صفحات دیگر